Edebiyat, Toplum İlişkisi ve Gassan Kanafani

Edebiyatın toplum üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi ve kavranabilmesi için ; öncelikle edebiyatın kavram ve kapsamını, toplumla ilişkisini anlamak gerekir. Edebiyat , güzel sanatların bir koludur. Güzel sanatlar, insanın duygu, düşünce ve hayallerini, başkalarında heyecan ve hayranlık uyandıracak şekilde, değişik malzemeyle ifade etme arzusundan doğar. Edebiyatın malzemesi dildir. O halde en genel anlamda
edebiyat , malzemesi dil olan bir sanattır.

“Edebiyat toplumun ifadesidir.” (Mme De Stäel)

Her türlü edebî eser, toplumsal bir olguya dayanır. Diliyle, konusuyla, şahıs kadrosuyla, toplumsal zemini ve mekânıyla, toplumun edebiyat sanatçısının zihnindeki estetik kırılmasıyla oluşan eser, sonuçta toplumsal bir yansıma olarak karşımıza çıkar. Dolayısıyla edebi eserler gelişi güzel gökten inmez, onların yaratıcıları, ülkelerinin iklimi, fiziksel, politik ve sosyal koşulları tarafından belirlenmişlerdir. Belli nedenler, belli sonuçlar doğurur. Bu aynı zamanda diyalektiğin bir yasasıdır.

’Maddi hayatın üretim tarzı hayatın toplumsal, politik ve entelektüel süreçlerini de belirler.” (Karl Marx)

Edebî eser, sadece metinlerde sözü edilen sosyal olayları algılama basitliği dışında, şiirde veya anlatı türündeki eserlerde yer alan karakterlerin ve buna bağlı olarak şair ve yazarların, hayata bakış açıları ve sahip oldukları değerler, eserin sosyal zeminini oluşturur. Her roman, hikâye kahramanı veya şiire konu edilen kişi veya kişiler, birer bireysel ve toplumsal değerler dizisini yansıtır. Bu yüzden onlar, tüm iyi ve kötü yönleriyle, edebiyat sanatçısının belleğindeki toplumsal birikimlerin izlerini taşırlar.

Ludwig Wittgenstein, “estetik yargı anlatımları dediğimiz sözcükler, karmakarışık olsalar da bir dönemin kültürü diye adlandırdığımız şeyin üzerinde kesinkes belirli bir rol oynarlar” ifadesiyle edebiyatın toplum üzerindeki etkisini vurgulamıştır.

Edebiyatçıların Toplumsal Rolü

Sanat emeği, genel olarak emeğin tarihsel birikiminden bağımsız değildir. Edebiyatçılar bu bilinçle sanat emeğinin sömürülmesine karşı, hem kendi alanlarına, hem de insanlığa duyduğu sorumluluk gereğiyle güçlü bir mücadele yürütmek durumundadır. Dolayısıyla edebiyatçılar, sanatçının özgünlük ve özgürlüğünü yani özerkliğini daraltarak sanatı metalaştırmaya ve seçkinleştirmeye çalışan neoliberal sistemin piyasacı mantığının karşısında olan bir tavır geliştirmelidir. Edebiyatçılar, bunu yapabildiği oranda emekçilerle olan iletişimini güçlendirecektir.

Bireycilik/pragmatizm ekseninde yürütülen edebiyatçılık profili kapitalist düzende sanatçının , toplumdan koparak kendisine ve emeğine yabancılaşmasına yol açmıştır. İnsanları çürüten bu saldırıların içeriğini, amacını ve yöntemlerini deşifre etmek, en başta çağına, insanlığa karşı kendini sorumlu hissetmesi gereken edebiyatçıların görevidir.

Devrimci Mücadele ve Edebiyat : Gassan Kanafani

‘’Bir şeyi gerçekten biliyorum ki, dünya tarihi, her zaman zayıf halkların, güçlü halklara karşı savaşının tarihidir.’’ (Gassan Kanafani)

Gassan Kanafani 9 Nisan 1936 yılında Akka’da dünyaya geldi. Kanafani’nin doğduğu yıllarda Filistin, İngiliz sömürgecilerinin mandası tarafından yönetilmekteydi. Fransız Katolik misyoneri okulunda eğitim gördü. 1948 yılındaki savaş dolayısıyla Kanafani ve ailesi önce Lübnan’a, ardından ise Suriye’ye gitmiştir. Göç dolayısıyla eğitimine ara verdi. Gassan’ın babası müslüman bir avukattı. İngiliz sömürgecilerinin politikalarına karşı çıktığı için cezaevine girdi.

Kanafani eğitimini devam ettirmek için Şam Üniversitesi Arap Edebiyatı Bölümü’ne kaydolmuştur. 1953 yılında Dr. George Habaş ile tanıştı. Üniversite yıllarında Arap Milliyetçileri Hareketi’ne (MAN) katılmıştır. Fakat bu süreçte MAN üyesi olduğu için 1955 yılında sürgün edilmiştir. Kanafani 1955 yılında Suriye’yi terk edip, Kuveyt’e gitmiştir. Burada MAN’ın El Rai adındaki gazetesinde editörlük görevi yapmıştır. Ardından 1960 yılında Habaş’ın teklifi üzerine Beyrut’a taşınıp MAN’ın resmi yayın organı olan El Hürriye’nin yayın kuruluna katılmıştır. Kanafani bu süreçte Marksizm ile ilgilenmeye başlamıştır.

Dr. George Habaş, Kanafani posterinin önünde.

1967 yılında MAN feshedilmiştir. Bu örgütsel fesh edilişin ardından FHKC ortaya çıkmıştır. Kanafani, FHKC’nin kuruluş aşamasında yer almıştır. Aynı zamanda örgütün öncü kadrolarından biridir. Kanafani bu süreçte politbüro üyesi olmuştur. FHKC, anti emperyalist mücadele ile ulusal kurtuluş savaşını ayrılmaz bir bütün olarak görmüştür. FHKC’nin Marksizm Leninist çizgideki olumlu değişimi örgütün yayın organı olan El Hedef’e de yansımıştır. Bir süre sonra Kanafani El Hedef gazetesinde çalışmaya başlamıştır. Bu süreçte gazetenin ve FHKC’nin poster tasarımlarını yapmıştır. Tasarımlar, yaratıcı özelliği dolayısıyla kitleler tarafından beğeni toplamıştır.

El Hedef hakkında Lübnanlı Prof.Esad Ebu Halil şöyle diyor: ‘’El Hedef kendinden önceki ve sonraki diğer gazetelere benzemiyordu. Dünya devrimci basınına damgasını vuracaktı. Kanafani, Filistin Devrimi’nin en muhteşem posterlerinden bazılarını Beyrut’taki El Hedef ofisinde tasarladı ve üretti. Lübnan Komünist Partisi’nin sıkıcı basınının aksine Arap devrimci Marksist fikirleri ‘havalı’ ve çağına uygun bir hale getirdi. Filistin’in kurtuluşu için sanatı, edebiyat ve bilgiyle birleştirdi.’’

Tasarımını Gassan Kanafani’nin yaptığı bir FHKC posteri.

Kanafani edebiyatı, direnişin bir alanı olarak değerlendirmiştir. İngiliz sömürgecileri tarafından işgal altında bulunan Filistin’de ‘’1936 devrim sorunu’’ başlığı altında yaptığı derin araştırmaların genelde devrimciler tarafından okunması gerektiğini, özelde ise FHKC’nin eğitim programında yer alması gerektiğini savunmuştur.

Gassan Kanafani’nin devrimci edebiyatçı oluşu, onun eserlerine de yansımıştır. Eserlerinin çoğunda Filistin halkının yaşamını, direnişini anlatmıştır. Örneğin; ‘’Güneşteki Adamlar’’ kitabında Filistin’in işgalinden sonra kendi topraklarında yaşama hakkı gaspedilmiş insanların daha yaşanılabilir bir hayat umuduyla kaçak göçmen olarak Kuveyt’e ulaşma çabasını konu edinmiştir.

İsrail İşçi Partisi’nin lideri ve uzun zaman başbakanlık yapan Golda Mair, Gassan Kanafani’yi şöyle anlatır: ‘’Eğer Filistin halkının kamplarda ve sokaklarda, insanlarının ruh halini ve yaşadıklarını ve devrimin halini anlamak istersek, Gassan Kanafani’nin yazılarını takip etmemiz yeterlidir.’’

Kanafani toplamda 18 kitap yazmıştır. Kültür, politika ve Filistin halkının mücadelesi üzerine yüzlerce makale yazmıştır. Filistin edebiyatında önemli bir yere sahip olan Kanafani, Arap edebiyatının gelişmesine ve modernleşmesine önemli katkılarda bulunmuştur.

FHKC’nin enternasyonal bağları da kuvvetliydi. Japon Kızıl Ordusu (JKO) ile FHKC arasında sıkı bir bağ vardı. JKO’nun kurucularından olan Fusako Shigenobu kendi ülkesindeki mücadeleyi büyütmeye yönelik birkaç deneme sonrasında kapitalizme karşı uluslararası mücadeleyi büyütmek, Filistin direnişi ve FHKC ile ittifak kurmak için Ortadoğu’ya gitmeye karar verdi.

JKO ile FHKC, Singapur’daki bir Shell Petrol tesisine saldırı eylemi düzenledi, ardından ise bir feribot teknesini kaçırıp 5 mürettebatı rehin aldı. Singapur hükümeti, rehinelerin serbest bırakılması karşılığında, gerillaların Ortadoğu’ya güvenli geçişini sağlamak zorunda kaldı.

 

Lod Havaalanı eylemi öncesi Japon Kızıl Ordusu liderlerinden Fusako Shigenobu ve Gassan Kanafani’nin beraber çekilmiş fotoğrafı.

Japon Kızıl Ordusu Mayıs 1972’de Tel Aviv’in Lod Havaalanı’na makineli tüfek ve el bombası ile eylem düzenledi, 26 kişi öldü. 8 Temmuz 1972 yılında İsrail istihbaratı Mossad, Lod Havaalanı eylemine misilleme olarak Gassan Kanafani’nin arabasına plastik patlayıcı ile saldırı düzenledi. O sırada arabada bulunan Kanafani ve 17 yaşındaki yeğeni Lamees Najim bu saldırı sonucunda katledildiler.

Lod Havaalanı eylemini gerçekleştirenlerden biri olan Kozo Okamoto, 1985 yılında esir takası yoluyla tahliye olduktan sonra.

‘’Bildiğimiz tek şey, yarının bugünden daha iyi olmayacağı ve nehir kıyısında, asla gelmeyecek bir gemiye özlemle beklediğimiz. Her şeyden koparılma hükmünü giydik; kendi yok oluşumuz dışında her şeyden…’’ (Gassan Kanafani)

Kaynakça

http://dailynewsegypt.com/2015/03/18/on-the-life-of-a-rebel-ghassan-kanafani/

http://pflp.ps/english/2012/07/08/comrade-ghassan-kanafani-the-leader-the-writer-the-martyr/

http://www.palestinechronicle.com/ghassan-kanafani-voice-of-palestine-1936-1972/